ฟุตติ้งคืออะไร?

ฟุตติ้ง (Footing) คือส่วนหนึ่งของ ฐานราก ที่ทำหน้าที่รับและกระจายน้ำหนักจากเสาหรือผนังลงสู่ดิน เพื่อช่วยลดความเข้มของแรงที่ถ่ายลงดินและควบคุมการทรุดตัวของโครงสร้าง

พูดให้เข้าใจง่ายคือ

เสา → ถ่ายน้ำหนักลงฐานราก → ฟุตติ้งช่วยกระจายน้ำหนัก → ดินเป็นตัวรับน้ำหนัก

ฟุตติ้งมักทำจากคอนกรีตเสริมเหล็ก โดยขนาดและความหนาของฟุตติ้งไม่ได้กำหนดเหมือนกันทุกบ้าน แต่ต้องออกแบบให้สัมพันธ์กับ น้ำหนักของโครงสร้าง ความสามารถในการรับน้ำหนักของดิน ขนาดเสา ระยะห่างของฐานราก และเงื่อนไขของพื้นที่ก่อสร้าง

ดังนั้น การเลือกคอนกรีตสำหรับงานฟุตติ้งจึงไม่ควรดูเฉพาะว่า “ใช้ปูนกี่ KSC” แต่ควรยึดตามแบบวิศวกรรมและข้อกำหนดของโครงการเป็นหลัก

---

ฟุตติ้งกับตอม่อต่างกันอย่างไร?

คำถามนี้พบบ่อยมาก เพราะในการก่อสร้างบ้านมักเห็น ฟุตติ้งและตอม่ออยู่ในบริเวณเดียวกัน จึงทำให้หลายคนเข้าใจว่าเป็นส่วนเดียวกัน

แต่จริง ๆ แล้ว หน้าที่ต่างกัน

หัวข้อ	ฟุตติ้ง (Footing)	ตอม่อ
ลักษณะ	ฐานคอนกรีตที่แผ่ออกด้านข้าง	ส่วนคอนกรีตแนวตั้งที่อยู่เหนือฐานราก
หน้าที่หลัก	กระจายแรงลงสู่ดิน	รับและถ่ายแรงระหว่างฐานรากกับเสา/โครงสร้างด้านบน
ตำแหน่ง	อยู่บริเวณฐานราก	โดยทั่วไปอยู่เหนือฟุตติ้ง
ขนาด	มักมีพื้นที่กว้างกว่าเสา	มักมีขนาดใกล้เคียงหรือตามที่ออกแบบ
เหล็กเสริม	มีเหล็กเสริมตามแบบฐานราก	มีเหล็กยืนและเหล็กปลอกตามแบบ
ทำงานร่วมกับ	ดินและฐานราก	ฟุตติ้งและเสา

จำง่าย ๆ

ฟุตติ้ง = ฐานที่แผ่น้ำหนักลงดิน

ตอม่อ = ส่วนที่เชื่อมและถ่ายแรงขึ้นไปยังเสา

อย่างไรก็ตาม คำว่า “ตอม่อ” ในงานก่อสร้างไทยอาจถูกใช้เรียกองค์ประกอบที่แตกต่างกันเล็กน้อยตามรูปแบบโครงสร้างและวิธีเรียกของผู้รับเหมา ดังนั้นเวลาทำงานจริงควรยึด แบบโครงสร้างและรายละเอียดของวิศวกร เป็นหลัก

---

โครงสร้างฐานรากทำงานอย่างไร?

ลองนึกภาพบ้านหนึ่งหลังที่มีน้ำหนักจากหลังคา พื้น ผนัง และการใช้งานต่าง ๆ

น้ำหนักเหล่านี้จะถูกถ่ายผ่านโครงสร้างลงมาตามลำดับ

หลังคา → คาน → เสา → ตอม่อ/องค์ประกอบฐานราก → ฟุตติ้ง → ดิน

หน้าที่สำคัญของฟุตติ้งคือการเพิ่มพื้นที่สัมผัสกับดิน เพื่อให้แรงถูกกระจายออกไปในพื้นที่กว้างขึ้น

ถ้าพื้นที่ฐานรากเล็กเกินไปเมื่อเทียบกับน้ำหนักและสภาพดิน อาจเกิดปัญหาเรื่อง แรงกดดินสูง การทรุดตัว หรือการหมุน/เอียงของฐานราก ได้

---

ฟุตติ้งมีกี่แบบ?

การเลือกชนิดของฟุตติ้งขึ้นอยู่กับรูปแบบโครงสร้างและสภาพพื้นที่ โดยรูปแบบที่พบได้บ่อย ได้แก่

1. ฐานรากแผ่เดี่ยว (Isolated Footing)

เป็นฐานรากที่รองรับเสาแต่ละต้นแยกจากกัน

เหมาะกับงานที่สภาพดินและน้ำหนักอาคารเอื้อให้ใช้ฐานรากแผ่ได้ และระยะห่างระหว่างเสาเพียงพอที่จะจัดวางฐานรากแต่ละฐานโดยไม่รบกวนกัน

ตัวอย่างเช่น บ้านพักอาศัยที่ออกแบบให้ใช้ฐานรากแผ่

---

2. ฐานรากแผ่ร่วม (Combined Footing)

เป็นฐานรากที่รองรับเสาตั้งแต่ 2 ต้นขึ้นไปในฐานเดียวกัน

มักนำมาใช้เมื่อเสาอยู่ใกล้กัน หรือมีข้อจำกัดด้านพื้นที่จนไม่สามารถทำฐานรากแยกกันได้อย่างเหมาะสม

---

3. ฐานรากแผ่ต่อเนื่อง (Strip Footing)

เป็นฐานรากที่วางต่อเนื่องตามแนวผนังหรือแนวเสา

เหมาะกับโครงสร้างที่มีแนวรับน้ำหนักต่อเนื่อง โดยการออกแบบต้องพิจารณาการกระจายน้ำหนักและสภาพดินร่วมกัน

---

4. ฐานรากที่ใช้ร่วมกับเสาเข็ม

ในพื้นที่ที่ดินชั้นบนไม่สามารถรับน้ำหนักอาคารได้อย่างเหมาะสม อาจเลือกใช้ ฐานรากเสาเข็ม โดยถ่ายน้ำหนักลงสู่เสาเข็มแล้วส่งต่อไปยังชั้นดินที่เหมาะสมกว่า

ในกรณีนี้ รูปแบบฐานรากและรายละเอียดเหล็กจะต่างจากฟุตติ้งฐานรากแผ่ทั่วไป และต้องออกแบบโดยวิศวกร

---

แล้ว “ฟุตติ้ง” กับ “ฐานราก” คือสิ่งเดียวกันไหม?

ไม่เหมือนกัน

คำว่า ฐานราก (Foundation) เป็นคำที่กว้างกว่า ส่วน ฟุตติ้ง (Footing) เป็นองค์ประกอบหนึ่งของระบบฐานรากในหลายรูปแบบ

พูดง่าย ๆ คือ

ฐานราก = ระบบที่ทำหน้าที่ถ่ายน้ำหนักอาคารลงสู่พื้นดิน
ฟุตติ้ง = ส่วนที่ช่วยกระจายน้ำหนักลงสู่ดินในระบบฐานรากบางประเภท

ดังนั้นจึงไม่ควรใช้คำว่า “ฐานราก = ฟุตติ้ง” แทนกันทุกกรณี

---

5 เรื่องเกี่ยวกับฟุตติ้งที่ห้ามพลาด

1. อย่ากำหนดขนาดฟุตติ้งจากประสบการณ์อย่างเดียว

ฟุตติ้งขนาด 1 × 1 เมตรอาจเหมาะกับโครงสร้างหนึ่ง แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะกับทุกบ้าน

การออกแบบต้องพิจารณา เช่น

• น้ำหนักที่ฐานรากต้องรับ
• ขนาดและตำแหน่งของเสา
• ความสามารถในการรับน้ำหนักของดิน
• การทรุดตัว
• ระยะห่างระหว่างฐานราก
• ระดับฐานราก
• น้ำใต้ดินและสภาพพื้นที่
• รูปแบบโครงสร้างโดยรวม

แบบโครงสร้างจากวิศวกรจึงเป็นสิ่งสำคัญมาก

---

2. ดินสำคัญไม่แพ้คอนกรีต

หลายคนให้ความสำคัญกับการเลือกคอนกรีต แต่ลืมว่าฐานรากทำงานร่วมกับ ดินโดยตรง

แม้คอนกรีตจะมีกำลังอัดสูง แต่หากสภาพดินไม่เหมาะสม หรือการออกแบบฐานรากไม่สัมพันธ์กับสภาพดิน ก็ยังเกิดปัญหาการทรุดตัวได้

โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีดินอ่อน ดินถมใหม่ หรือมีประวัติการทรุดตัว ควรให้วิศวกรพิจารณาสภาพดินก่อนเลือกประเภทฐานราก

---

3. เหล็กฐานรากต้องอยู่ถูกตำแหน่ง

ฟุตติ้งไม่ได้แข็งแรงจากคอนกรีตเพียงอย่างเดียว แต่ทำงานร่วมกับ เหล็กเสริม

สิ่งที่ต้องควบคุม ได้แก่

• ขนาดเหล็ก
• จำนวนเหล็ก
• ระยะห่าง
• ระยะทาบ
• ระยะหุ้มคอนกรีต
• ตำแหน่งเหล็กตามแบบ

ไม่ควรลดจำนวนเหล็กหรือเปลี่ยนขนาดเหล็กเองเพื่อประหยัดต้นทุน

---

4. เทคอนกรีตฟุตติ้งต้องระวังอะไร?

ก่อนเทคอนกรีตควรตรวจสอบความพร้อมของหน้างานให้เรียบร้อย เช่น

ก่อนเท

• ตรวจสอบขนาดและระดับฟุตติ้ง
• ตรวจสอบแบบเหล็ก
• ตรวจสอบตำแหน่งเหล็ก
• ตรวจสอบระยะหุ้มคอนกรีต
• ตรวจสอบตำแหน่งเสาและตอม่อ
• ตรวจสอบความสะอาดของพื้นที่
• เตรียมทางเข้าออกสำหรับรถโม่
• เตรียมอุปกรณ์เทและอุปกรณ์จี้คอนกรีต

ระหว่างเท

ควรควบคุมคุณภาพคอนกรีตให้ตรงตามข้อกำหนดของงาน และหลีกเลี่ยงการเติมน้ำลงในคอนกรีตเองโดยไม่ได้รับอนุญาตจากผู้ควบคุมงาน เพราะอาจส่งผลต่อคุณสมบัติของคอนกรีต

ควรเทคอนกรีตอย่างต่อเนื่องตามแผนงาน พร้อมใช้เครื่องจี้คอนกรีตอย่างเหมาะสม เพื่อช่วยลดโพรงอากาศภายในเนื้อคอนกรีต

---

5. หลังเทต้องดูแลคอนกรีตด้วย

หลังเทคอนกรีตแล้ว งานไม่ได้จบเพียงแค่การทำผิวให้เรียบร้อย

ต้องมีการดูแลคอนกรีตหรือ Curing อย่างเหมาะสม เพื่อช่วยให้คอนกรีตพัฒนากำลังและลดความเสี่ยงจากการสูญเสียน้ำเร็วเกินไป

วิธีการดูแลขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ วิธีการก่อสร้าง และข้อกำหนดของโครงการ

---

คอนกรีตฟุตติ้งควรใช้กี่ KSC?

คำตอบคือ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกงาน

กำลังอัดคอนกรีตที่เหมาะสมต้องอ้างอิงจาก แบบวิศวกรรม รายการประกอบแบบ และข้อกำหนดของโครงการ

ตัวอย่างเช่น งานหนึ่งอาจกำหนดคอนกรีตกำลังอัดที่อายุ 28 วันเป็นค่าหนึ่ง ขณะที่อีกโครงการอาจกำหนดแตกต่างกันตามประเภทโครงสร้างและสภาพการใช้งาน

ดังนั้นก่อนสั่งคอนกรีตควรตรวจสอบให้ชัดเจนว่าแบบระบุ

• กำลังอัดเท่าไร
• ทดสอบที่อายุเท่าไร
• ต้องการคอนกรีตประเภทใด
• ต้องใช้คอนกรีตสำหรับงานปั๊มหรือไม่
• ต้องการคุณสมบัติพิเศษหรือไม่
• ปริมาณคอนกรีตทั้งหมดเท่าไร

อย่าสั่งคอนกรีตจากคำว่า “ฟุตติ้ง” เพียงอย่างเดียว

---

ทำไมงานฟุตติ้งจึงควรเลือกคอนกรีตให้ตรงสเปก?

คอนกรีตเป็นวัสดุสำคัญที่ทำหน้าที่ร่วมกับเหล็กเสริมเพื่อรับแรงในโครงสร้างฐานราก

หากสั่งคอนกรีตผิดกำลังอัดหรือผิดประเภท อาจทำให้คุณสมบัติของคอนกรีตไม่ตรงตามที่ผู้ออกแบบกำหนด และอาจเกิดปัญหาในการตรวจรับงานได้

ดังนั้นก่อนสั่งคอนกรีตควรเตรียมข้อมูลอย่างน้อย 4 เรื่อง

1. ประเภทงาน: ฟุตติ้ง / ตอม่อ / คานคอดิน ฯลฯ
2. กำลังอัด: ตามแบบวิศวกรรม
3. ปริมาณ: คำนวณจากขนาดและจำนวนฐานราก
4. วิธีเท: เทจากรถโม่โดยตรงหรือใช้ปั๊มคอนกรีต

---

ฟุตติ้งแตกร้าว เกิดจากอะไร?

รอยแตกร้าวที่ฐานรากต้องพิจารณาตาม ตำแหน่ง ลักษณะ ขนาด และสาเหตุ ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากคอนกรีตอย่างเดียว

สาเหตุที่อาจเกี่ยวข้อง เช่น

• การหดตัวของคอนกรีต
• การสูญเสียน้ำเร็ว
• การบ่มไม่เหมาะสม
• การจัดวางเหล็กไม่ถูกต้อง
• การเทหรือจี้คอนกรีตไม่เหมาะสม
• แบบหล่อหรือขั้นตอนก่อสร้างมีปัญหา
• การทรุดตัวของดิน
• น้ำใต้ดินหรือสภาพแวดล้อม
• การรับน้ำหนักหรือการออกแบบที่ไม่เหมาะสม

หากพบรอยร้าวบริเวณฐานราก โดยเฉพาะรอยร้าวที่มีขนาดเพิ่มขึ้น มีการเคลื่อนตัว หรือเกี่ยวข้องกับการทรุด/เอียงของอาคาร ควรให้วิศวกรตรวจสอบก่อนดำเนินการแก้ไข

---

Checklist ก่อนสั่งคอนกรีตงานฟุตติ้ง

ก่อนโทรสั่งคอนกรีต แนะนำให้เตรียมข้อมูลตาม Checklist นี้

แบบงาน

☐ มีแบบโครงสร้าง
☐ ทราบกำลังอัดคอนกรีตที่กำหนด
☐ ทราบจำนวนและขนาดฟุตติ้ง
☐ ทราบปริมาณคอนกรีตโดยประมาณ

หน้างาน

☐ เหล็กพร้อม
☐ แบบหล่อพร้อม
☐ ระดับและตำแหน่งถูกต้อง
☐ ทางเข้าออกของรถโม่พร้อม
☐ มีพื้นที่สำหรับรถเทคอนกรีต

การสั่งคอนกรีต

☐ ระบุ KSC ตามแบบ
☐ ระบุปริมาณเป็นลูกบาศก์เมตร
☐ แจ้งวิธีการเท
☐ แจ้งข้อจำกัดของหน้างาน
☐ วางแผนเวลารถโม่ให้เหมาะกับงาน

---

สรุป ฟุตติ้งกับตอม่อ ต่างกันอย่างไร?

หากจำเพียงประโยคเดียว ให้จำว่า

ฟุตติ้งคือส่วนของฐานรากที่ช่วยกระจายน้ำหนักลงสู่ดิน ส่วนตอม่อเป็นองค์ประกอบแนวตั้งที่ช่วยรับและถ่ายแรงระหว่างฐานรากกับเสาหรือโครงสร้างด้านบน

ทั้งสองส่วนทำงานร่วมกัน แต่ ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

และสิ่งสำคัญที่สุดในการทำฐานรากไม่ใช่แค่การเลือกคอนกรีตให้ “แข็งแรง” แต่ต้องออกแบบให้เหมาะกับ น้ำหนักอาคาร + สภาพดิน + ระบบฐานราก + เหล็กเสริม + ขั้นตอนก่อสร้าง โดยมีแบบวิศวกรรมเป็นหลัก

---

คอนกรีตงานฐานรากจาก TQC Concrete

สำหรับงานฟุตติ้ง ตอม่อ และฐานราก การเลือกคอนกรีตควรยึดตามสเปกในแบบโครงสร้างของโครงการเป็นหลัก

TQC Concrete ให้บริการคอนกรีตผสมเสร็จสำหรับงานก่อสร้าง พร้อมจัดส่งคอนกรีตถึงหน้างาน โดยมีโรงงานในพื้นที่ นนทบุรีและปทุมธานี เหมาะสำหรับผู้รับเหมา เจ้าของบ้าน และโครงการก่อสร้างที่ต้องการวางแผนคอนกรีตให้สอดคล้องกับหน้างาน

ก่อนสั่งควรแจ้ง กำลังอัด ปริมาณ ประเภทคอนกรีต และวิธีการเท เพื่อให้สามารถวางแผนการจัดส่งได้เหมาะสมกับงาน

---

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเรื่องฟุตติ้งและตอม่อ

1. ฟุตติ้งคืออะไร?

ฟุตติ้ง (Footing) คือส่วนของฐานรากที่ทำหน้าที่รับและกระจายน้ำหนักจากเสาหรือผนังลงสู่ดิน โดยทั่วไปทำจากคอนกรีตเสริมเหล็ก

2. ฟุตติ้งกับตอม่อต่างกันอย่างไร?

ฟุตติ้งทำหน้าที่กระจายน้ำหนักลงสู่ดิน ส่วนตอม่อเป็นองค์ประกอบแนวตั้งที่ช่วยถ่ายแรงระหว่างฐานรากกับเสาหรือโครงสร้างด้านบน

3. บ้านทุกหลังต้องมีฟุตติ้งหรือไม่?

ไม่จำเป็นต้องใช้ฟุตติ้งรูปแบบเดียวกันทุกหลัง เพราะระบบฐานรากขึ้นอยู่กับน้ำหนักอาคาร สภาพดิน และการออกแบบโครงสร้าง บางอาคารอาจใช้ฐานรากแผ่ ขณะที่บางพื้นที่อาจต้องใช้ฐานรากเสาเข็ม

4. ฟุตติ้งควรใช้คอนกรีตกี่ KSC?

ต้องใช้ตามที่แบบวิศวกรรมกำหนด ไม่มีค่ากำลังอัดเดียวที่เหมาะกับฟุตติ้งทุกประเภท

5. เทฟุตติ้งต้องระวังเรื่องอะไร?

ควรตรวจสอบตำแหน่งและขนาดฐานราก เหล็กเสริม ระยะหุ้มคอนกรีต ระดับ และความพร้อมของหน้างาน รวมถึงควบคุมคุณภาพคอนกรีตและการบ่มหลังเท

6. ฟุตติ้งแตกร้าวเกิดจากอะไร?

อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น การหดตัว การสูญเสียน้ำเร็ว การบ่มไม่เหมาะสม ปัญหาการก่อสร้าง การทรุดตัวของดิน หรือปัจจัยด้านการออกแบบ จึงควรพิจารณาลักษณะรอยร้าวร่วมกับสภาพโครงสร้าง

7. สามารถลดขนาดฟุตติ้งเพื่อประหยัดคอนกรีตได้หรือไม่?

ไม่ควรลดขนาดหรือเปลี่ยนรายละเอียดฐานรากเอง เพราะขนาดฟุตติ้งต้องสัมพันธ์กับน้ำหนักอาคารและความสามารถในการรับน้ำหนักของดิน การปรับแบบควรให้วิศวกรโครงสร้างเป็นผู้พิจารณา

8. คอนกรีตฟุตติ้งสามารถใช้รถโม่ส่งถึงหน้างานได้หรือไม่?

ได้ โดยต้องวางแผนเส้นทางรถโม่ พื้นที่จอดรถ จุดเท และวิธีการลำเลียงคอนกรีตให้เหมาะสมกับหน้างาน หากพื้นที่เข้าถึงยากอาจต้องพิจารณาวิธีเทหรืออุปกรณ์ลำเลียงที่เหมาะสมเพิ่มเติม